واگذارد و بهاى موات پيش از احياء را از او بخواهد . فصل [ : اقطاع اراضى داير ] اراضى داير خود بر دو گونه است : گونه نخست آن دسته از اراضىاى است كه مالك يا مالكانى مشخص دارند و در نتيجه اگر در دار الاسلام واقع شده باشند حكمران تنها در آنچه به حقوق بيت المال بر اين اراضى مربوط مىشود در آن‌ها دخالت و نظارت دارد ، و اگر در دار الحربى باشند كه تسلطى براى مسلمانان در آن‌ها شكل نمىگيرد چنانچه امام بخواهد آن‌ها را به كسى يا كسانى اقطاع كند تا پس از فتح آن‌ها از سوى مسلمانان ملك آن كس يا كسان باشد اين كار جايز است . در خبر آمده است : « تميم‌دارى از پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله خواست چشمه‌هاى آبادى زادگاه وى در شام را پيش از فتح آن به او اقطاع كند و حضرت نيز اين كار را انجام داد » « 1 » . همچنين آمده است : « ابو ثعلبه خشنى از آن حضرت خواست زمينى را كه در تسلط روميان بود به او اقطاع كند . اين سخن پيامبر صلّى اللّه عليه و آله را خوش آمد و فرمود : آيا نمىشنويد چه مىگويد ؟ او گفت : سوگند به آن‌كه تو را به حق برانگيخته است به يقين آن سرزمين بر تو گشوده خواهد شد . پس پيامبر صلّى اللّه عليه و آله در اين‌باره نامه‌اى براى وى نوشت » « 2 » . همچنين ، اگر كسى از امام بخواهد مالى را كه در دار الحرب قرار دارد و هنوز در ملكيت صاحبان خويش است به وى ببخشد ، يا از امام بخواهد يكى از زنان يا كودكان ساكن آن سرزمين را به او واگذارد تا پس از فتح ، سزاوارترين كس به آن مال يا آن زن و كودك باشد ، به رغم وجود جهل نسبت به موضوع ، هم اين كار جايز است و هم اين عطيه درست است ؛ چرا كه اين عطيه در امور عمومى مردم رخ داده است . شعبى روايت كرده كه حريم بن اوس بن حارثه طائى به پيامبر صلّى اللّه عليه و آله گفت : اگر خداوند حيره را برايت بگشايد دختر نفيله را به من ده . بعدها

--> ( 1 ) . متنى كه ماوردى آورده چنين است : « و قد سأل تميم الدارى رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله ان يقطعه عيون البلد الذى كان منه بالشام قبل فتحه ففعل » . اين متن را در منابع اهل سنت نيافتم . تنها ابن حجر در دو جا به مضمون از اين اقطاع ياد كرده و ابو عبيد نيز از آن سخن به ميان آورده است . به ترتيب بنگريد به : ابن حجر ، فتح البارى ، ج 5 ، ص 48 و ج 12 ، ص 46 ؛ ابو عبيد ، الاموال ، ص 349 و 350 - م . ( 2 ) . « و سأله ابو ثعلبة الخشنى ان يقطعه ارضا كانت بيد الروم فاعجبه ذلك و قال : الا تسمعون ما يقول ؟ فقال : و الذى بعثك بالحق ليفتحن عليك . فكتب له بذلك » . اين مضمون را ابو عبيد نقل كرده است . بنگريد به : الاموال ، ص 349 ، ش 681 - م .